• facebook
  • twitter
  • rss
Κοινωφελή εργασία και “παράλληλο πρόγραμμα”: Νεοφιλελευθερισμός με αριστερό προσωπείο

Κοινωφελή εργασία και “παράλληλο πρόγραμμα”: Νεοφιλελευθερισμός με αριστερό προσωπείο

gata_vs_pontiki

"Άσπρη γάτα, μαύρη γάτα, δεν έχει σημασία, αρκεί να πιάνει τα ποντίκια”

Ντενγκ Σιαοπίνγκ (ηγετικός στέλεχος του ΚΚ Κίνας που εισηγήθηκε τη στροφή της Κίνας προς την φιλελεύθερη οικονομία)

 

Σε μια σειρά αλλαγών στο θεσμικό πλαίσιο των προγραμμάτων κοινωφελής εργασίας προχώρησε το τελευταίο διάστημα η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Οι αλλαγές αυτές δικαιώνουν μεν κάποια αιτήματα των αγώνων των προηγούμενων 5μηνων. Έχουν όμως δε ως κύριο σκοπό την ομαλότερη λειτουργία των αντεργατικών αυτών προγραμμάτων σε μια περίοδο που αυτά θα μαζικοποιηθούν “για να αντιμετωπίσουν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης”, όπως η προσφυγική κρίση. Όλες οι αλλαγές έχουν προφανώς την έγκριση των επιβλεπόντων “θεσμών”, που φαίνεται να αναγνωρίζουν όχι κάποια υποτιθέμενη “περήφανη διαπραγμάτευση υπέρ των λαϊκών στρωμάτων”, αλλά την φιλότιμη προσπάθεια της κυβέρνησης να εφαρμόσει με όσο το δυνατόν λιγότερες αντιδράσεις την πολιτική της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης σε όλο και περισσότερους τομείς της κοινωνικής ζωής.

 

Ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Λίγο πριν τις διακοπές των Χριστουγέννων, κι ενώ ο αγώνας των “πεντάμηνων” στους δήμους για εργασιακά δικαιώματα και παράταση του διαστήματος εργασίας κορυφωνόταν, η κυβέρνηση έφερε στην Βουλή προς ψήφιση το “παράλληλο πρόγραμμα” που είχε υποσχεθεί στους ψηφοφόρους της. Στην αρχική του μορφή το ν/σ «Μέτρα για την επιτάχυνση του κυβερνητικού έργου και άλλες διατάξεις» προέβλεπε σε σχέση με τα κοινωφελή προγράμματα, ανάμεσα σε άλλα, την κατοχύρωση των δικαιωμάτων σε άδειες βάσει του εργατικού δικαίου και την αύξηση του μισθού για όσους εργάζονται σε βαριές και ανθυγιεινές εργασίες. Το ν/σ αυτό αποσύρθηκε άρον-άρον μετά από eurogroup στις 17/12 που ουσιαστικά το θεώρησε μονομερή ενέργεια της κυβέρνησης, χωρίς την έγκριση των “θεσμών”.

 

Το ίδιο ν/σ επανήλθε τον Φεβρουάριο σε λίγο διαφορετική μορφή. Για πρώτη φορά κατοχυρώνεται το δικαίωμα στις άδειες που ισχύουν στο εργατικό δίκαιο, μόνο που αυτές κατοχυρώνονται ουσιαστικά εκτός εργατικού δικαίου! Τι εννοούμε; Στο ν/σ 4368/21-02-2016 ορίζεται ότι “οι ωφελούμενοι δικαιούνται να απουσιάζουν δύο εργάσιμες ημέρες μηνιαίως” κι αυτό σημαίνει ο δικαίωμα στην άδεια στις περιπτώσεις των “ωφελούμενων” μετατρέπεται σε δικαίωμα σε “επιτρεπόμενη απουσία”, μετά από αίτηση. Έτσι διατηρείται ανέπαφος ο αποκλεισμός των “ωφελούμενων” από το εργατικό δίκαιο κι απλά ως “μαθητές” τους δίνεται το δικαίωμα να απουσιάζουν δυο μέρες κάθε μήνα χωρίς περικοπές αμοιβών. Δεν έχουν το δικαίωμα συνεπώς να ζητήσουν σωρευτικά αυτές τις μέρες (εκτός κι αν -για υπηρεσιακούς λόγους- ο φορέας αρνηθεί να συναινέσει στην αίτηση για απουσία, οπότε οι μέρες αυτές μεταφέρονται στον επόμενο μήνα)1, ούτε να αποζημιωθούν σε περίπτωση μη χρήσης τους, όπως ισχύει στο εργατικό δίκαιο. Αναλόγως (ως επιτρεπόμενες απουσίες) θεσμοθετείται η αναρρωτική άδεια (13 μέρες σε όλο το πρόγραμμα, παραπάνω απαιτείται αναπλήρωση), η άδεια κύησης και λοχείας (αναστέλλεται η απασχόληση και το πρόγραμμα παρατείνεται ως και 10 μήνες για να γίνει η αναπλήρωση), η άδεια λόγω γάμου (5 ημέρες) και θανάτου κοντινού συγγενή (2 μέρες), η γονική άδεια για παρακολούθηση της σχολικής επίδοσης παιδιού 4-16 ετών (2 ημέρες). Θεσμοθετείται ακόμα η δυνατότητα μειωμένου ωραρίου κατά μια ώρα για έναν από τους δυο γονείς παιδιού ως και 30 μηνών καθώς και για “ωφελούμενους” ΑμΕΑ, ενώ δικαιώνεται με έμμεσο τρόπο και το αίτημα μας για καταβολή αποζημίωσης σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος (“το ασφαλιστικό και μισθολογικό κόστος θεωρείται επιλέξιμη δαπάνη του προγράμματος”). Πέρα από τα παραπάνω το ν/σ ξεκαθαρίζει ότι ο ΟΑΕΔ δεν υποχρεούται να καταβάλλει οποιαδήποτε άλλη παροχή ή αμοιβή στους “ωφελούμενους”.

 

Σε σχέση τώρα με τους εργαζόμενους σε βαριές και ανθυγιεινές εργασίες η μισθολογική αύξηση που προβλεπόταν στην πρώτη μορφή του ν/σ εξαφανίστηκε και υπάρχει απλά η πρόβλεψη για καταβολή αντίστοιχων ενσήμων. Επίσης απαγορεύεται η απασχόληση των “ωφελούμενων” στην καθαριότητα των δήμων στην αποκομιδή απορριμμάτων με απορριμματοφόρα οχήματα, όπου σημειώθηκε και ένα θανατηφόρο εργατικό ατύχημα φέτος. Αναφέρεται ρητά επίσης το ότι απαγορεύεται η βραδινή απασχόληση (εκτός των “Ηot spots”) και η απασχόληση σε άλλη ειδικότητα από αυτή που προσλήφθηκαν. Βέβαια και στο προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο αναφερόταν ότι απαγορεύεται η απασχόληση των “ωφελουμένων” εκτός του ωραρίου που ανέφερε η αναγγελία πρόσληψης, αυτό όμως δεν εμπόδισε αρκετούς φορείς να απασχολούν “πεντάμηνους” σε βραδινές εργασίες. Σε σχέση με αυτό το σημείο, το ν/σ απλά επισημαίνει γενικά και αόριστα ότι πέρα από τις υπάρχουσες κυρώσεις η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει κι άλλες κυρώσεις στους Επιβλέποντες Φορείς.

 

Ουσιαστικά, η μόνη μισθολογική αύξηση που προβλέπεται για “ωφελούμενους” έχει να κάνει με τους μακροχρόνια ανέργους που θα εργαστούν σε “Hot spots”, σε νυχτερινό ωράριο. Ανάλογα με το πόσα βράδια θα εργαστούν ο μισθός τους θα μπορεί να φτάσει τα 619 ευρώ (το ημερομίσθιο από 19,81 γίνεται 24,76, αύξηση δηλαδή 4,95 ολόκληρων ευρώ!) αν είναι άνω των 25 και τα 539,75 αν είναι κάτω των 25 (εδώ η αύξηση περιορίζεται σε 4,32 ευρώ την ημέρα…). Είναι προφανές ότι σε σχέση με τον όγκο της δουλειάς που προβλέπεται να υπάρχει στα “hot spots” λόγω του εγκλωβισμού δεκάδων χιλιάδων προσφύγων/μεταναστών στην Ελλάδα εξαιτίας της πολιτικής των κλειστών συνόρων που εφαρμόζουν οι ίδιοι που εφαρμόζουν τις πολιτικές της επισφαλούς εργασίας, πρόκειται για μισθολογικές αυξήσεις-”ψίχουλα” που απλά χρυσώνουν το χάπι για να αποδεχθεί ένας μακροχρόνια άνεργος να κάνει την “βρώμικη δουλειά” που θα αναδεικνύει το “ανθρωπιστικό πρόσωπο” του ελληνικού κράτους και των ΜΚΟ.

 

Σύμφωνα με κυβερνητικές δηλώσεις το διάστημα απασχόλησης για τους επόμενους “κοινωφελείς” θα αυξηθεί από 5 σε 8 μήνες, με δυνατότητα επιπλέον ανανέωσης. Στο ΦΕΚ 424Β-22/02/2016 με βάση το οποίο προβλέπεται να λειτουργήσουν τα επόμενα κοινωφελή δε βρίσκουμε καμία τέτοια πρόβλεψη. Αντίθετα, επισημαίνεται για τους “ωφελούμενους” που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων (π.χ. κοινωνικούς λειτουργούς σε σχολεία) και μόνο για αυτούς ότι παρατείνεται το χρονικό διάστημα απασχόλησης το πολύ μέχρι τους 6 μήνες και 15 ημέρες, επειδή φυσικά στις διακοπές του Πάσχα και των Χριστουγέννων σταματούν να θεωρούνται εργαζόμενοι σε άδεια, όπως οι “κανονικοί” συνάδελφοι τους. Εξαίρεση αποτελεί όπως είδαμε και η περίπτωση λοχείας-κύησης καθώς και η χρήση αναρρωτικής άδειας πέρα των 13 ημερών, όπου σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται αναπλήρωση που να μην ξεπερνά τον “χρυσό κανόνα” των 125 ημερομισθίων που αντιστοιχούν σε 5μηνη εργασία και θεωρούνται ταβάνι γι' αυτά τα προγράμματα (για να μην εγείρονται δικαιώματα απόκτησης επιδόματος ανεργίας μετά την απασχόληση).

 

Αυτό που ψηφίστηκε όντως ήταν μια προσθήκη σε έναν άσχετο νόμο (Νόμος 4370/2016, άρθρο 70) που αναφέρει ότι ειδικώς για τη στελέχωση των “hot spots” επιτρέπεται η επέκταση της χρονικής διάρκειας των Προγραμμάτων αυτών με χρηματοδότηση της επιπλέον δαπάνης είτε από τον προϋπολογισμό του ΟΑΕΔ, είτε από άλλους εθνικούς είτε από άλλους πόρους. Αυτό δύναται να συμβεί με κοινή υπουργική απόφαση που καθορίζει το χρονικό διάστημα της απασχόλησης που συγχρηματοδοτείται από τους πόρους του ΕΣΠΑ και αυτού που χρηματοδοτείται από ετέρους πόρους.

 

Σύμφωνα τώρα με ομιλία της αναπληρώτριας υπουργού Εργασίας Ράνιας Αντωνοπούλου σε εκδήλωση με θέμα “εγγυημένη απασχόληση, μια εναλλακτική πρόταση στη λιτότητα” (sic) τα επόμενα προγράμματα θα είναι πράγματι οκτάμηνης διάρκειας και “θα έχουν στο επίκεντρο τους τον άνεργο” που “δεν θα υποκαθιστά θέσεις που καλύπτουν πάγιες και μόνιμες ανάγκες των δήμων”. Αυτό θα γίνει γιατί έπεισε μετά από “αλλεπάλληλες συναντήσεις” τη “Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής” (την αόρατη γραφειοκρατεία της Ε.Ε. ουσιαστικά που καθορίζει τα βασικά χαρακτηριστικά των πολιτικών workfare/ανταποδοτικής πρόνοιας και “καταπολέμησης της ανεργίας”) ότι “τα κοινωφελή προγράμματα δε συνιστούν παθητική πολιτική στην αντιμετώπιση της ανεργίας”, αλλά “ενεργητική πολιτική”.

 

Ουσιαστικά η υπουργός μας έπεισε την ΕΕ τα κοινωφελή να μην αντιμετωπίζονται ως "τιμωρία" για κακούς ανέργους (προγράμματα για περιθωριακούς/μετανάστες/πρώην κρατούμενους όπως συμβαίνει στην υπόλοιπη Ε.Ε. και γι' αυτό θεωρείται παθητική πολιτική) αλλά ως όχημα "αναβάθμισης των προσόντων των ανέργων", ένας συνδυασμός εκπαιδευτικών σεμιναρίων και "πρακτικής άσκησης" (ενεργητική πολιτική, όπως τα voucher)2. Από το ένα άκρο της λογικής του workfare/ανταποδοτικής πρόνοιας πήγαμε στο άλλο ουσιαστικά, αρκεί να παραμένει η νεοφιλελεύθερη λογική της ανταλλαγής εργασίας έναντι ενός πενιχρού προνοιακού επιδόματος που αλλιώς μας αφαιρείται (επίδομα ανεργίας) και η ιδεολογία ότι οι άνεργοι φταίνε που δεν βρίσκουν "κανονική" δουλειά, γι' αυτό και "ωφελούνται" με τα προγράμματα. Μετά από αυτήν την υποτιθέμνη αριστερή αλλαγή, μένει να δούμε ποιοι θα αναλάβουν την “κατάρτιση” των “ωφελούμενων”, έχοντας δεδομένη την εμπειρία των voucher και των διάφορων “καλοθελητών” τύπου ΚΕΚ που σπεύδουν να επωφεληθούν των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ με το αζημίωτο.

 

Εμείς αν διαπιστώνουμε μια κομβική αλλαγή πορείας στην εφαρμογή των προγραμμάτων την εντοπίζουμε όχι στο υποτιθέμενο ενδιαφέρον τους για την “αναβάθμιση των προσόντων” των ανέργων, αλλά στην ένταξη για πρώτη φορά στις κατηγορίες των “ωφελούμενων”, των “εγγεγραμμένων άνεργων δικαιούχων Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος”. Το “Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδhμα”, πρόκειται για ένα πενιχρό επίδομα (της τάξης των 100-200 ευρώ το μήνα) που έχει ως σκοπό να αντικαταστήσει όλα τα υπόλοιπα προνοιακά επιδόματα, έχοντας ως προϋπόθεση τον αυστηρότερο έλεγχο στην ιδιωτική ζωή των “ωφελουμένων”3, μην τυχόν διαπιστωθεί κάποιο “αδήλωτο εισόδημα” το οποίο χρησιμοποιούν για να επιβιώσουν. Εφαρμόζεται πιλοτικά φέτος σε μερικούς δήμους – θύλακες υψηλής ανεργίας (όπως και τα επόμενα κοινωφελή) με σκοπό να επεκταθεί στο σύνολο της επικράτειας του χρόνου. Στο μέχρι στιγμής ισχύον νομοθετικό πλαίσιο προβλέπεται ότι η καταβολή του εισοδήματος αναστέλλεται αν ο δικαιούχος αρνηθεί να απασχοληθεί σε συγκεκριμένη θέση εργασίας που του προτείνεται από τον ΟΑΕΔ. Ουσιαστικά με αυτό τον τρόπο μεθοδεύεται η σταδιακή εφαρμογή του βασικού πυλώνα της πολιτικής του workfare/ανταποδοτικής πρόνοιας, η επιβολή της υποτιμημένης, προσωρινής εργασίας στον πληθυσμό των ανέργων, όποτε και όπου τους έχει ανάγκη το κράτος, αν θέλουν να συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση σε προνοιακές παροχές.

 

Κλείνοντας αυτήν την ανασκόπηση των κυριότερων θεσμικών αλλαγών στα κοινωφελή, οφείλουμε να επισημάνουμε τα εξής. Είμαστε οι τελευταίοι που θα υποτιμήσουμε την στην πράξη κατοχύρωση εργατικών δικαιωμάτων μέσω “μικρών νικών”, όπως στην περίπτωση των “απουσιών”/αδειών, της αποζημίωσης για εργατικό ατύχημα, της πρόβλεψης για μη απασχόληση ανέργων σε απορριματοφόρα κτλ. Γιατί ήμασταν οι πρώτοι που τα ζητήσαμε πριν από 3-4 χρόνια κόντρα στο τι λέγανε οι τότε νόμοι τους και άρα τα θεωρούμε αποτέλεσμα των εργατικών αγώνων που δώσαμε όλο αυτό το διάστημα -με αυξανόμενη μαζικότητα και ένταση την τελευταία χρονιά- κι όχι συνέπεια της “καλής θέλησης” της κυβέρνησης. Οι αγώνες αυτοί εκτιμούμε ότι έχουν ως περιεχόμενο την αμφισβήτηση της λογικής της μετατροπής της εργασίας σε “ωφέλεια” μέσω της κατοχύρωσης εργατικών δικαιωμάτων στην πράξη, αρά αποτελούν επιμέρους διαδικασίες του συνολικότερου αγώνα για την κατάργηση των κοινωφελών προγραμμάτων/voucher και την παροχή αξιοπρεπούς επιδόματος ανεργίας σε όλους τους ανέργους. Η κατοχύρωση κάποιων δικαιωμάτων για τους “ωφελούμενους” στα “κοινωφελή” θα πρέπει για παράδειγμα να αποτελέσει παράδειγμα αγώνα για την αμφισβήτηση της άμισθης και χωρίς δικαιώματα εργασίας των “ωφελούμενων” των Voucher. Το κράτος από την άλλη -είτε στην αριστερή, είτε στην δεξιά μορφή του- προσπαθεί να ενσωματώσει, αποκλειστικά στον δημόσιο τομέα, κάποια από τα αιτήματα μας (ειδικότερα αυτά που δεν συνεπάγονται άμεσο μισθολογικό κόστος) στη λειτουργία των προγραμμάτων με σκοπό την ενίσχυση και μαζικοποίηση αυτού του “γκρίζου” μοντέλου απασχόλησης.

 

Ειδικότερα, όσον αφορά την στελέχωση των “hot spots” με “ωφελούμενους” υποψιαζόμαστε ότι τα λίγα εργασιακά δικαιώματα έρχονται ως αντιστάθμισμα μιας προσπάθειας επιβολής μιας πολιτικής κοινωνικού κανιβαλισμού στον πιο φτωχό πληθυσμό. Υποψιαζόμαστε δηλαδή ότι οι μακροχρόνια άνεργοι καλούνται ή και αναγκάζονται (στην περίπτωση των δικαιούχων Εγγυημένου Εισοδήματος) να μετατραπούν σε “δεσμοφύλακες” προσφύγων/μεταναστών, όσο τουλάχιστον δεν βλέπουμε τη δημιουργία ανοιχτών δομών για τη σίτιση/στέγαση αυτών, αλλά τη δημιουργία κέντρων κράτησης για την φυλάκιση/επανοπροώθηση τους. Κι αυτή η πολιτική της καταναγκαστικής εργασίας/”ωφέλειας” για τον ντόπιο εργατικό πληθυσμό, ως συμπλήρωμα της πολιτικής της στέρησης της ελευθερίας για τον μεταναστευτικό πληθυσμό θα προσπαθήσουμε να βρει απέναντι της τους κοινούς μας αγώνες για την άρση όλων των αποκλεισμών, για μια ζωή με δικαιώματα, αξιοπρέπεια, ελευθερία.

 

 

1Από την άλλη για το τρέχον κοινωφελές πρόγραμμα οι “ωφελούμενοι” που δεν πήραν το σύνολο των “απουσιών” τους, τους μήνες που δεν είχε ψηφιστεί το ν/σ (Δεκέμβριο-Ιανούαριο-Φεβρουάριο) μπορούν να τις πάρουν τους επόμενους μήνες, με βάση εγκύκλιο της Γενικής Γραμματείας Διαχείρισης Κοινοτικών και Άλλων Πόρων (Α.Π. 149-03/03/2016).

2Γι' αυτό και -σύμφωνα πάντα με κυβερνητικές πηγές- τα νέα προγράμματα θα περιλαμβάνουν για τους ωφελούμενους, εκτός της απασχόλησης, “συμβουλευτική, κατάρτιση και πιστοποίηση προσόντων”. Η κατάρτιση θα είναι προαιρετική και θα πραγματοποιείται την τελευταία ημέρα της εβδομάδας, όσοι δεν την επιλέξουν θα πρέπει να εργάζονται και τις 5 ημέρες της εβδομάδας. Τα προγράμματα είναι τα εξής: α) Πρόγραμμα κατάρτισης στη Τεχνολογία Πληροφοριών και Επικοινωνίας (διάρκειας 120 ωρών), β) Πρόγραμμα κατάρτισης στην Επιχειρηματικότητα και Κοινωνική Οικονομία (διάρκειας 120 ωρών). Επίσης υπάρχουν οι υποχρεωτικής παρακολούθησης θεματικές ενότητες «Υγιεινή και ασφάλεια στο χώρο εργασίας» και “Τεχνικές ανεύρεσης εργασίας» διάρκειας 20 ωρών.

3“Μέσω του εγγυημένου εισοδήματος δίνεται η δυνατότητα στο κράτος να διενεργεί ελέγχους ('κοινωνική έρευνα') ακόμη και με επιτόπιους ελέγχους κοινωνικών λειτουργών στις 'ωφελούμενες μονάδες' για να διασταυρωθούν τα στοιχεία που δηλώθηκαν με βάση τους λογαριασμούς και τα ενοίκια που πληρώνονται, το είδος θέρμανσης και τα στοιχεία της κατοικίας, τα επαγγελματικά και εκπαιδευτικά χαρακτηριστικά των μελών κι άλλα 'στοιχεία που απεικονίζουν την κοινωνικοοικονομική κατάσταση των μελών'”, βλ. Workfare Reloaded: αγώνες ενάντια στην επιβολή της εργασίας ως «ωφέλειας», Σ.ΚΥ.Α.

 

Leave a reply